POSTED BY TRAVELBARADMIN | Wednesday, July 14, 2021 - 14:18
งานประเพณีบุญหลวง และการละเล่นผีตาโขน เป็นงานประเพณีประจำปีของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ซึ่งจะจัดขึ้นหลังวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี ในช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นเดือนกรกฎาคม ด้วยชาวอีสานทำอาชีพกสิกรรมต้องพึ่งพาอาศัยฟ้าฝนที่จะอำนวยให้ จึงจะได้ผลผลิตสมบูรณ์ การทำบุญหลวงเชื่อว่าทำให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล โดยทั่วไปของชาวอีสานจะเป็นการทำบุญเดือนหก ทว่าประเพณีบุญหลวงของชาวด้านซ้ายอาจล่าช้าออกไป

ชาวด่านซ้ายส่วนใหญ่ทำกสิกรรมที่ต้องพึ่งพาน้ำฝน Photo by Ditthichaya Ruangsirikorn
เจ้าพ่อกวน ซึ่งเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณจะสื่อสารกับ เจ้าแสนเมือง ที่เป็นวิญญาณอันศักดิ์สิทธิของเจ้าในอดีต โดยการทำพิธีเข้าทรงเพื่อกำหนด วันงานบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน ที่วัดโพนชัย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ในพิธีบวงสรวงอารักษ์หลักเมืองที่ “หอหลวง” และ “หอน้อย” งานประเพณีบุญหลวงต้องจัดขึ้นทุกปี จะเว้นไม่กระทำไม่ได้มีความเชื่อว่าปีใดไม่กระทำจะเกิดเภทภัยต่าง ๆ เกิดขึ้นกับชุมชนชาวด่านซ้าย

เจ้าพ่อกวนในวันงานบุญหลวง และเล่นผีตาโขน Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
งานประเพณีบุญหลวงนั้นจัดขึ้น 3 วัน

ผีตาโขนใหญ่ Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
วันแรกเป็นวันโฮม เริ่มตั้งแต่ฟ้าไม่ทันสาง ราวตี 3 ถึงตี 5 ทำพิธีอัญเชิญพระอุปคุตขึ้นมาจากห้วยน้ำหมัน เข้ามาประดิษฐานที่เหมาะสมในวัดโพนชัยพร้อมบวงสรวงสักการะ ตามความศรัทธาเชื่อว่าพระอุปคุตเป็นผู้คุ้มครองรักษา ในตอนสายของวันเดียวกันนำขบวนผีตาโขนใหญ่ ชายและหญิง เป็นรูปหุ่นที่สวมคนได้จากบ้านคนทำหุ่นไปยังบ้านเจ้าพ่อกวน ที่ออกมาต้นรับพร้อม นางเทียม ซึ่งเป็นร่างทรงผู้หญิง เลี้ยงข้าวปลาอาหารอิ่มสำราญแล้ว ก็ออกนำขบวนไปยังวัดโพนชัย ทำทักษิณาวัตร 3 รอบ แล้วแยกย้ายไปเล่นตามบ้านเรือนต่าง ๆ ผีตาโขนก็ออกมาร่วมด้วย แล้วกลับมาเล่นอย่างสนุกสนานกับผู้ที่มาร่วมบุญเฉลิมฉลองงานบุญหลวง

ผีตาโขนที่ออกแบบเป็นแก็งเดียวกันพร้อมอาวุธคู่กาย Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
วันที่สองของงานบุญหลวง ขบวนผีตามโขนจะเริ่มออกไปเล่นตามบ้านเรือนต่าง ๆ ตั้งแต่เช้าตรู่ แล้วพอสายประชาชนและผีตาโขนก็เริ่มมารวมตัวกันที่วัด ซึ่งจะเชื่อมโยงกับพุทธประวัติในอดีตชาติของพุทธเจ้า คือ พระเวสสันดรในเหตุการณ์เดินทางกลับเข้าเมือง โดยจัดขบวนแห่อัญเชิญระเวสสันดรและพระนางมัทรี โดยสมมุติให้วัดโพนชัยเป็นเมืองสีพีนคร แล้วมีผีตาโขน พร้อมด้วยผีน้อยใหญ่ คนป่า ร่วมขบวนมาส่งด้วย ซึ่งต่างก็เล่นกันเองและเล่นกับผู้ที่มาร่วมงานบุญอย่างสนุกสนาน หลังจากนั้นผีตาโขนก็จะนำหน้ากาก อุปกรณ์ต่าง ๆ ไปลอยน้ำหมัน ถือว่าลอยความไม่ดีไม่งามทิ้งลอยไป พอตกกลางคืนจะมีการฟังเทศน์ตลอดคืน

ผีตาโขนที่ออกแบบให้ชุดสวยสีหวาน Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
วันที่สาม ในตอนเช้าชาวด่านซ้ายมาร่วมกันทำบุญที่วัดโพนชัย ฟังเทศน์ฟังธรรมก็เป็นอันเสร็จสิ้นงานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน
บุญหลวง หรือการทำบุญใหญ่เป็นการทำบุญอย่างหนึ่งที่รวมอยู่ในบุญประเพณี ประจำเดือนต่าง ๆ หรือ “ฮีตสิบสอง” ของภาคอีสาน โดยรวมเอาบุญ ”พระเวส” หรือ “บุญพระเวสสันดร” ซึ่งนิยมทำในเดือนสี่ การกำหนดการจัดงาน “ประเพณีบุญหลวง” ที่วัดโพนชัย อำเภอด่านซ้าย เดิมบุญหลวงเป็นประเพณีท้องถิ่น เมื่อมีการส่งเสริมการท่องเที่ยวขึ้นประมาณปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ทางจังหวัดเลยร่วมกับการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ได้ขออนุญาตจาก “เจ้ากวน” เพิ่มวันในการจัดงานบุญหลวงเพิ่มเป็น ๓ วัน ดังกล่าว

ผีตาโขนนิยมเอากระดึงคอวัวมาแขวนเวลาเดินส่งเสียงดัง Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
“ผีตาโขน” เป็นคำที่เรียกชื่อ การละเล่นชนิดหนึ่ง ที่ผู้เล่นต้องสวมหน้ากากทำจากที่นึ่งข้าววาดหรือแต้มหน้าให้น่ากลัว ถือว่าเป็นงานศิลปะที่มาจากชาวบ้านท้องถิ่น แล้วชุดแต่งผีตาโขนใช้ผ้าเก่า ผ้ามุ้ง หรือใช้เศษผ้านำมาห่อหุ้มร่างกายให้มิดชิด เหล่าผีเข้าขบวนแห่และแสดงท่าทางต่าง ๆ ระหว่างที่มีประเพณีบุญหลวง เป็นการละเล่นที่มีเฉพาะในท้องที่อำเภอด่านซ้ายเท่านั้น โดยมีการเล่นสนุกหยอกล้อกัน เข้าไปขอข้าวปลาอาหารตามบ้านเรือน เหมือนกับการที่ผีเข้ามาขอส่วนบุญ เมื่อได้แล้วก็จะกลับไปยังถิ่นของตน

ขบวนพระเวสสันดร Photo by Dithichaya Ruangsirikorn
ในการเล่น “ผีตาโขน” ของชาวอำเภอด่านซ้ายมีความเชื่อว่า เล่นเพื่อถวายแด่ดวงวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ที่มีอำนาจในการปกครองสูงสุดในเมืองด่านซ้าย เพื่อร่วมขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมืองตามประวัติอดีตชาติของพระพุทธเจ้าในพุทธศาสนา ทั้งเล่นเพื่อร่วมขบวนในการแห่บุญเดือนหก (บุญบั้งไฟ) และการแห่ขอฝน และเล่นเพื่อความสนุกสนาน ทั้งนี้เมื่อเสร็จสิ้นการเล่นนี้ก็ละทิ้งไป ดังเป็นการทำให้สิ่งที่ไม่ดีที่เคยกระทำด้วยกาย วาจา ใจ รวมถึงโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ ให้ติดไปกับผีตาโขน โดยการนำไปล่องลำน้ำหมัน เป็นการเสร็จสิ้นพิธีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน
ABOUT THE AUTHOR
POSTED BY travelbaradmin | Wednesday, July 14, 2021 - 14:18
admintator for web Travellerbar.com
LEAVE A COMMENT