Anywhere Travels

วัดวรเชตุเทพบำรุงหรือวัดวรเชษฐ นอกเกาะ

POSTED BY TRAVELBARADMIN | Sunday, April 18, 2021 - 11:45

วัดวรเชตุเทพบำรุง ตั้งอยู่กลางทุ่งประเชดนอกเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยา ทางด้านทิศตะวันตกริมถนสายอยุธยา-สุพรรณบุรี (ทางหลวงหมายเลข 3263 ) ตำบลบ้านป้อม อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทุ่งประเชดมีอาณาเขตเชื่อมต่อกับทุ่งนาอันไพศาล ที่โอบล้อมเมืองอยุธยาจากทิศใต้ คือ ทุ่งปากกราน ไปยังทุ่งมะขามหย่อง ทุ่งลุมพีทางทิศเหนือ ส่วนทุ่งแก้ว ทุ่งขวัญ และทุ่งหันตราอยู่ทางด้านทิศตะวันออก

ภายในพระอุโบสถ Photo by Dithichaya

สิ่งก่อสร้างสำคัญในวัดวรเชตุเทพบำรุง ประกอบด้วย ปรางค์ประธานเป็นหลัก มีอุโบสถตั้งอยู่ทางทิศตะวันตก เจดีย์ทรงปราสาทยอดตั้งอยู่ทางทิศเหนือ เจดีย์ทรงระฆังและวิหารทางทิศใต้ของปรางค์ประธาน มีร่องรอยของถนนโบราณตัดตรงจากเกาะเมืองมาถึง เพื่อพิจารณาถึงที่มีปรางค์เป็นประธาน ก็คงจะเป็นวัดที่มีความสำคัญมากแห่งหนึ่งในสมัยอยุธยา

แม้ว่าวัดวรเซษฐนั้นจะมีถึง 2 แห่งในอยุธยา วัดแรกชื่อ ‘วัดวรเชษฐาราม’ หรือวัดวรเชษฐ์ในเมือง ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของพระราชวังโบราณ ส่วนอีกวัดหนึ่งชื่อ ‘วัดวรเชตุเทพบำรุง’ หรือวัดวรเชษฐ์นอกเมือง ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกนอกเกาะเมือง ซึ่งจากการศึกษาทั้งสองวัดมีศิลปกรรมที่อาจกำหนดอายุในสมัยอยุธยาตอนกลาง

มองผ่านพระอุโบสถไปยังปรางค์ประธาน Photo by Dithichaya

ตามราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ที่พูดถึงวัดวรเชษฐ์ โดยระบุว่า สมเด็จพระเอกาทศรถได้โปรดให้สร้าง ‘วัดวรเชษฐารามมหาวิหาร’ ในปี พ.ศ. 2136 โปรดให้สร้างพระพุทธรูป มหาเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ กุฏิ กำแพงล้อมรอบ และทรงนิมนต์พระสงฆ์อรัญวาสีหรือพระสายวัดป่ามาเป็นเจ้าอาวาสวัด จึงได้จับประเด็นนี้ว่า ถ้าเป็นพระสายป่าหรืออรัญวาสี ก็น่าจะเป็นวัดนอกเกาะอยุธยา

พระวิหารอยู่ด้านข้างพระปรางค์ Photo by Dithichaya

ตามข้อสังเกตดังกล่าว งานศิลปกรรมของวัดวรเชตุเทพบำรุงนั้น ควรอยู่ในครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 22 แต่ก็ยังไม่มีการศึกษาวิเคราะห์อย่างละเอียด แม้จะมีความเห็นที่แตกต่างกันออกไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องของปรางค์ประธาน ซึ่งเป็นปรางค์มีมุขยื่นออกมาทางทิศตะวันออกเข้าสู่ห้องคูหาเป็นระเบียบที่สืบทอดมาจากเขมร ทั้งอยู่ในแผนผังจัตุรมุข มีทรวดทรงยอดปรางค์เรียวสูง จึงน่าจะเป็นศิลปกรรมอยุธยาตอนกลาง

อิฐที่ขนาดบางและเล็กที่อยู่ด้านล่างจะแกร่งกว่าอิฐก้อนใหญ่ด้านบน Photo by Dithichaya

ตามข้อสันนิษฐานของ Forrest Mcgill หัวหน้าภัณฑารักษ์และวัตติสภัณฑารักษ์ศิลปะเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สถาบัน: Asian Art Museum of San Franciscoเมือง: ซานฟรานซิสโก รัฐ California ประเทศ: สหรัฐอเมริกา ได้แสดงความคิดเห็นในปริญญานิพนธ์ปริญญาเอก ชื่อ The Art and Architecture of the reign of King Prasatthong of Ayutthaya.(1626-1656) ว่าปรางค์ประธานของวัดวรเชษฐ นอกเกาะ เทียบเคียงได้กับปรางค์ประธานของวัดชัยวัฒนาราม ที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าปราสาททอง พ.ศ. 2173 จึงเป็นไปได้ว่ามีอายุใกล้เคียงกัน ส่วน ศ.ดร.สันติ สุขุม วิเคราะห์ปรางค์ประธานส่วนก่ออิฐโค้งบริเวณซุ้มจระนำมีส่วนเกี่ยวข้องกับศิลปะล้านนา

มองจากประตูพระอุโบสถด้านหลังไปยังพระปรางค์ Photo by Dithichaya

ปรางค์ประธาน สร้างในรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ตั้งอยู่บนฐานประทักษิณในผังย่อมุมไม้ยี่สิบ แต่ละมุมมีเสาหัวเม็ดทรงมัณฑ์ มีพนักระเบียงเตี้ย ๆ ที่เจาะช่องเป็นรูปกลีบดอกบัวเรียงรายกันด้านนอก องค์ปรางค์รองรับด้วยฐานบัวลูกฟักซ้อนลดหลั่นกัน 3 ฐาน มีเรือนธาตุรับบันไดขึ้นทั้ง 4 ทิศ ชั้นรัดประคด 5 ชั้น ประดับด้วยกลีบขนุนและบันแถลง บนยอดสุดน่าจะมีการประดับนภศูลโลหะ แต่ได้หายไปแล้ว

อิฐ 8 รูป เป็นลักษณะพิเศษของอิฐอยุธยา Photo by Dithichaya

เจดีย์ทรงปราสาทยอด ตั้งอยู่บนฐานประทักษิณสูง มีบันไดทางขึ้นทิศตะวันออก ฐานประทักษิณรองรับด้วยขาสิงห์ทรงเพรียว มีพนักเตี้ย ๆ เจาะช่องกากบาทที่เรียกว่าช่องกระจกโดยรอบ มีมุขจระนำยื่นออกมาทั้งสี่ทิศ องค์ระฆังเพิ่มมุมเหมือนฐานบัลลังก์ รองรับยอดที่เป็นบัวทรงคลุม ที่ขาสิงห์ ฐานประทักษิณและเรือนธาตุยังคงเหลือลวดลายปูนปั้นอยู่

เจดีย์ทรงระฆัง ฐานล่างสุดเป็นแผงสี่เหลี่ยมจัตุรัสสูง รองรับน้ำหนักเจดีย์ที่ก่ออิฐส่วนบน มีมาลัยเถา บัวปากระฆัง องค์ระฆัง และบัลลังก์ ยอดประกอบด้วยปล้องไฉน และปลีที่หักไปแล้ว การบูรณะปัจจุบันทำให้ฐานสี่เหลี่ยมอยู่ในย่อมุมไม้สิบสอง รองรับฐานบัวในผังกลมเพื่อรองรับชุดมาลัยเถา

ใบเสมาที่ทำจากหินชนวน Photo by Dithichayay

อุโบสถ เป็นอาคารก่ออิฐผนังหนาในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดเจ็ดห้อง มีเสาร่วมในแปดเหลี่ยมเรียงกันเป็นคู่ มีมุขโถงยืนออกมาทางทิศตะวันออก ส่วนทิศตะวันตกก่อเป็นห้อง เชื่อว่าเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปประทับยืนขนาดใหญ่ ผนังด้านข้างผังทลายลงแต่เชื่อว่าไม่มีการเจาะช่องหน้าต่าง พระพุทธรูปประธานเป็นมณฑปแกนสี่เหลี่ยมทึบประดิษฐานพระพุทธรูปจำนวน 4 องค์ ประทับนั่งชนเข่ากัน ใบเสมาที่รายล้อมพระอุโบสถทำจากหินชนวน ขนาดใหญ่มีลักษณะบาง มีเส้นโค้งกลางใบเสมา ตั้งอยู่บนฐานสิงห์เตี้ย ๆ

วิหาร เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนบนผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีมุขโถงทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ประตูทางเข้าด้านละ 3 ทาง เจาะหน้าต่างบนผนังด้านยาว ด้านละ 1 ช่อง ภายในมีเสาร่วมเป็นคู่ ชุกชีก่ออิฐก่อเป็นฐานสี่เหลี่ยมผืนผ้า วางตามแนวตะวันออก-ตะวันตก

ลายขาสิงห์และลวดลายเจดีย์ที่ยังคงเหลืออยู่ Photo by Dithichaya

เจดีย์รายทรงระฆัง เป็นเจดีย์ขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเจดีบ์ทรงปราสาทยอด ฐานได้ซ่อมแซมจากฐานย่อมุมมาเป็นฐานแปดเหลี่ยม

กำแพงแก้วและซุ้มประตู เป็นแนวกำแพงที่ล้อมรอบอาคารทั้งหมดเป็นเขตพุทธาวาส มีการต่อเติม เสริมขึ้นใหม่ตามแนวกำแพงแก้วเดิม ประตูทางเข้า 2 ประตูทางทิศตะวันออกที่ชำรุดหักพังแล้ว

ช่องกลีบบัวที่เรียงรายด้านนอกพระปรางค์ Photo by Dithichaya

แม้จะผ่านกาลเวลามาเนินนาน และได้มีการบูรณะ ทั้งได้เปลี่ยนแปลงบางอย่างไปบ้าง และหลักฐานประวัติการสร้างไม่แน่ชัดนัก แต่ถ้าอ้างอิงตามศิลปกรรมที่ปรากฏ ก็น่าจะอยู่ในช่วงปลายอยุธยายุดกลาง งานศิลปกรรมส่วนใหญ่กำหนดอายุได้ในครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 22 สถาปัตยกรรมส่วนใหญ่ก็คงอยู่ เป็นโบราณสถานที่น่าสนใจทั้งผังพื้นที่ อาคาร และลายละเอียด สามารถเข้าไปศึกษาและชมได้ทุกวัน

ดูอัลบั้มภาพเพิ่มเติมได้ที่ Traveller bar/วัดวรเชตุเทพบำรุง